در طول دو هفته اخیر، بیش از ۶۶ میلیون نفر از هموطنان از طریق کالابرگ الکترونیکی اقدام به خرید کالاهای اساسی کردهاند و حجم این خریدها به حدود ۵۷ هزار میلیارد تومان رسیده است. این ارقام بهروشنی بیانگر وسعت طرح، اعتماد عمومی و همچنین فشار تقاضایی است که از ابتدا نیز قابل پیشبینی بود. آنچه اهمیت دارد، نحوه مواجهه با این فشار تقاضا است؛ خوشبختانه عرضه کالاهای مشمول کالابرگ در تمامی گروهها در سطح قابل قبولی انجام شده و بازار از مسیر منطقی خود خارج نشده است.
تنظیم بازار، در سادهترین تعریف، چیزی جز ایجاد تعادل میان عرضه و تقاضا نیست. در شرایطی که تقاضا بهصورت ناگهانی و گسترده افزایش مییابد، اگر تأمین بهموقع و بهاندازه صورت گیرد، از بروز شوکهای قیمتی و کمبود جلوگیری خواهد شد. امروز میتوان گفت که در مقایسه با تجربه «جراحی اقتصادی» سال ۱۴۰۱، روند کنونی از انسجام، پیشبینیپذیری و هماهنگی بهمراتب بهتری برخوردار است.
تأمین ۱۱ قلم کالای اساسی بهموقع و به میزان کافی انجام شده و این کالاها در بسترهایی که قابلیت نظارت و کنترل دارند، عرضه میشوند. در این میان، نقش دستگاههای نظارتی بهویژه وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی در پایش نحوه عرضه، قیمتگذاری و دسترسی عادلانه مردم، بسیار کلیدی و تعیینکننده است، زیرا اجرای موفق چنین طرحی بدون نظارت مستمر و هوشمندانه، امکانپذیر نخواهد بود.
طبیعی است که برخی کالاها، بهویژه محصولاتی که مشمول تغییر تالار ارزی شدهاند، افزایش قیمت را تجربه کنند. این موضوع یک واقعیت اقتصادی است؛ اما پذیرش این واقعیت به هیچوجه به معنای کنار گذاشتن مسئولیت نظارت و کنترل بازار نیست. وظیفه حاکمیت، کاهش تبعات این تغییرات برای معیشت مردم و جلوگیری از سوءاستفادههای احتمالی است.
در همین راستا، مسائل مهمی از جمله تأمین و تولید محصولات دامی، قیمت نهادههایی مانند سبوس، نظارت بر بازار و عرضه لبنیات تنظیمبازاری، عرضه و قیمت شکر، تأمین گوشت مصرفی تهران از مبادی تولیدی نظیر سیستان و بلوچستان، مدیریت بازار پیاز تولید داخل و همچنین عرضه اقلامی مانند فلیک ذرت در سامانه بازرگانی، بهصورت مستمر در حال بررسی و پیگیری است.
جمعبندی این است که طرح کارآمدسازی یارانهها، مسیری اجتنابناپذیر برای اصلاح ساختار اقتصاد و تقویت امنیت غذایی کشور است. این مسیر اگرچه خالی از چالش نیست، اما با هماهنگی دستگاهها، شفافیت، تأمین پایدار و نظارت دقیق، میتواند به ثبات بازار، کاهش فشار بر اقشار آسیبپذیر و کارآمدتر شدن سیاستهای حمایتی منجر شود. استمرار این رویکرد، شرط موفقیت نهایی طرح خواهد بود.
اکبر فتحی
معاون برنامهریزی و اقتصادی وزارت جهاد کشاورزی و رئیس ستاد کارآمدسازی یارانهها در کشور